ابوريحان بيروني :

 دانشمند بزرگ ترک همراه سلاطین غزنوی

ابوريحان محمد بيروني دانشمند بزرگ ترک 15 سپتامبر در سال 973 ميلادي در منطقه  ترک نشین خوارزم که در قلمروي آسیای میانه است به دنيا آمد. زادگاه او که در آن زمان روستاي کوچکي بود بعداً به «بيروني» تجديد نام داده شده است. بيروني که 75 سال عمر کرد در 13 دسامبر سال 1048 ميلادي (22 آذر) در شهر ترک نشین غزنه  زاذگاه غزنویان (افغانستان امروز) وفات يافت. بيروني در رياضيات، هيئت (علوم فضايي)، فيزيک، زمين شناسي و جغرافيا سرآمد دانشمندان عصر خود بوده است. دايره المعارف علوم چاپ مسکو، ابوريحان را دانشمند همه قرون و اعصار خوانده است. در بسياري از کشورها نام بيروني را بر دانشگاه ها، دانشکده ها و تالار کتابخانه ها نهاده و به او لقب «استاد جاويد» داده اند. بيروني گردش خورشيد، گردش محوري زمين و جهات شمال و جنوب را دقيقاً محاسبه و تعريف کرده است. خورشيد گرفتگي هشتم آوريل سال 1019 ميلادي را در کوه هاي لغمان (افغانستان کنوني) رصد و بررسي کرد و ماه گرفتگي سپتامبر همين سال را در غزنه به زير مطالعه برد. بيروني علاوه بر زبان  مادری اش ترکی  بر زبانهاي يوناني، هندي، عربي،فارسی و حتي «بربر» هم تسلط داشت کتب و رسالات متعدد که شمار آنها را زائد بر 146 گزارش کرده اند نوشت که جمع سطور آنها بالغ بر 13هزار است. مهمترين آثار او «التفهيم» در رياضيات و نجوم، «آثار الباقيه» در تاريخ و جغرافيا، «قانون مسعودي» که نوعي دايره المعارف است و کتاب «ماللهند» درباره اوضاع اين سرزمين از تاريخ و جغرافيا تا عادات و رسوم و طبقات اجتماعي آن. بيروني کتاب دايره المعارف خود را به نام سلطان مسعود غزنوي حاکم وقت کرد،و به او نوشت که کتاب را به خاطر خدمت به دانش و گسترش آن نوشته است، نه پول.

                                                                                     تهیه و تنظیم: بابک تاجرانی